W latach 50. i 60. XX wieku w Polsce ekrany były praktycznie nieobecne w życiu dzieci. Telewizja dopiero pojawiała się w nielicznych domach (np. w 1952 roku rozpoczęto regularne nadawanie, ale dostęp był ograniczony). Dzieci spędzały większość wolnego czasu na podwórkach, bawiąc się w gry takie jak berek, klasy, skakanka czy podchody.

• Czas przed ekranem: ~5–10%. Oglądanie telewizji było rzadkie, a większość rodzin słuchała radia.
• Zabawa na świeżym powietrzu: ~45–50%. Podwórka były centrum życia dzieci, szczególnie na wsiach, gdzie mieszkała większość społeczeństwa.
• Sporty: ~20%. Popularne były proste gry zespołowe (np. dwa ognie, piłka nożna), ale zorganizowane zajęcia sportowe były rzadkie, zwłaszcza dla dziewcząt.
• Spotkania ze znajomymi: ~25%. Dzieci bawiły się w grupach, często bez nadzoru dorosłych, co sprzyjało budowaniu relacji społecznych.

W latach 80. telewizja stała się powszechna w polskich domach (dwie stacje, popularne programy jak „Bolek i Lolek” czy „Piotruś i wilk”). Dzieci spędzały więcej czasu przed ekranem, ale wciąż dużo czasu poświęcały na zabawy na dworze, szczególnie w blokowiskach, gdzie trzepaki i podwórka były miejscem codziennych spotkań.

• Czas przed ekranem: ~20%. Telewizja była główną formą rozrywki ekranowej, ale brak komputerów i konsol ograniczał ten czas.
• Zabawa na świeżym powietrzu: ~40%. Gry podwórkowe (np. guma, klasy) nadal dominowały, choć telewizja zaczęła konkurować o uwagę dzieci.
• Sporty: ~20%. Rozwój szkolnych zajęć sportowych (np. SKS-y) i popularność piłki nożnej utrzymywały aktywność fizyczną.
• Spotkania ze znajomymi: ~20%. Interakcje społeczne były nadal głównie bezpośrednie, choć telewizja zaczęła wpływać na dynamikę zabaw.

Transformacja ustrojowa po 1989 roku przyniosła zmiany w dostępie do technologii. W latach 90. pojawiły się pierwsze komputery domowe (np. Commodore, Amiga) i konsole (Pegasus), a telewizja stała się bardziej różnorodna. Dzieci wciąż bawiły się na dworze, ale technologia zaczęła odciągać je od aktywności fizycznych.

• Czas przed ekranem: ~25%. Gry komputerowe (np. „Mario”, „Tetris”) i telewizja zyskały na popularności.
• Zabawa na świeżym powietrzu: ~35%. Nadal popularna, ale dzieci z miast coraz częściej wybierały gry komputerowe.
• Sporty: ~20%. Szkolne zajęcia sportowe i podwórkowe gry w piłkę utrzymywały aktywność, ale zainteresowanie sportem malało.
• Spotkania ze znajomymi: ~20%. Interakcje społeczne wciąż głównie bezpośrednie, ale technologia zaczęła wpływać na sposób spędzania czasu.

W latach 2000. Internet stał się dostępny w polskich domach, a dzieci zaczęły spędzać więcej czasu na grach komputerowych i oglądaniu telewizji. Wprowadzenie kafejek internetowych i pierwszych komunikatorów (np. Gadu-Gadu) zmieniło dynamikę kontaktów społecznych.

• Czas przed ekranem: ~35%. Gry online (np. „Counter-Strike”) i telewizja zdominowały czas wolny.
• Zabawa na świeżym powietrzu: ~30%. Spadek aktywności na dworze, szczególnie w miastach, gdzie rodzice zaczęli obawiać się o bezpieczeństwo („stranger danger”).
• Sporty: ~15%. Mniejszy udział w sportach, choć szkolne zajęcia i kluby sportowe próbowały to zrównoważyć.
• Spotkania ze znajomymi: ~20%. Kontakty częściowo przeniosły się do świata online (czaty, fora).

Smartfony i tablety zrewolucjonizowały sposób spędzania czasu przez dzieci. W Polsce, podobnie jak na Zachodzie, dzieci zaczęły spędzać więcej czasu na ekranach, korzystając z YouTube, gier mobilnych i wczesnych mediów społecznościowych (np. Nasza Klasa, później Facebook).

• Czas przed ekranem: ~50%. Smartfony umożliwiły ciągły dostęp do rozrywki, a dzieci spędzały średnio 4–5 godzin dziennie przed ekranami.
• Zabawa na świeżym powietrzu: ~20%. Znaczny spadek, szczególnie w miastach, gdzie place zabaw często były zastępowane przez ekrany.
• Sporty: ~15%. Aktywność fizyczna ograniczona, choć programy takie jak „Athletics for All!” (od 2014) próbowały promować sport wśród dzieci.
• Spotkania ze znajomymi: ~15%. Interakcje coraz częściej online (komunikatory, gry multiplayer).

Pandemia COVID-19 przyspieszyła wzrost czasu ekranowego. Nauka zdalna, lockdowny i ograniczenia w przemieszczaniu sprawiły, że dzieci w Polsce spędzały większość czasu przed ekranami. Badania z tego okresu (np. raport HBSC) wskazują, że tylko 25–33% polskich dzieci spełniało zalecenia WHO dotyczące aktywności fizycznej (60 minut MVPA dziennie).

• Czas przed ekranem: ~60%. Dzieci spędzały średnio 6 godzin dziennie przed ekranami, głównie na nauce zdalnej, grach i mediach społecznościowych.
• Zabawa na świeżym powietrzu: ~15%. Lockdowny ograniczyły dostęp do placów zabaw i podwórek.
• Sporty: ~10%. Zamknięcie boisk i zajęć sportowych drastycznie zmniejszyło aktywność fizyczną.
• Spotkania ze znajomymi: ~15%. Kontakty głównie online (Zoom, gry multiplayer), choć dzieci tęskniły za bezpośrednimi relacjami.

W 2025 roku czas ekranowy w Polsce nadal rośnie. Raport Novakid z 2024 roku wskazuje, że 34% dzieci spędza ponad 6 godzin tygodniowo na oglądaniu filmów, a 53% rodziców zauważa nadmiar czasu na grach. Wzrost świadomości rodziców i programy prozdrowotne (np. „Uruchamiamy dzieciaki” z Wrocławia) próbują przeciwdziałać temu trendowi, ale ekrany dominują.

• Czas przed ekranem: ~65%. Średnio 6–7 godzin dziennie, w tym media społecznościowe (TikTok, Instagram), gry i streaming.
• Zabawa na świeżym powietrzu: ~10%. Minimalny poziom, szczególnie w miastach; dzieci rzadko bawią się na dworze bez zachęty rodziców.
• Sporty: ~10%. Programy takie jak „Athletics for All!” zwiększają zainteresowanie sportem, ale ogólny poziom aktywności jest niski.

Spotkania ze znajomymi: ~15%. Wzrost bezpośrednich kontaktów po pandemii, ale większość interakcji nadal online.​

• Transformacja ustrojowa (1989): Po upadku komunizmu Polska otworzyła się na technologię i kulturę Zachodu. W latach 90. dostęp do komputerów i konsol (np. Pegasus) był ograniczony, ale szybko rósł, szczególnie w miastach. Na wsiach dzieci dłużej bawiły się na dworze, co opóźniło wzrost czasu ekranowego.
• Wpływ pandemii (2020): W Polsce pandemia miała szczególny wpływ na dzieci. Nauka zdalna i lockdowny sprawiły, że dzieci spędzały więcej czasu przed ekranami niż ich rówieśnicy w krajach zachodnich, gdzie dostęp do otwartych przestrzeni był większy. Badania z Wrocławia („Uruchamiamy dzieciaki”) pokazują, że w latach 2016–2020 poziom aktywności fizycznej polskich dzieci był niezadowalający.
• Różnice miasto–wieś: W latach 50.–80. dzieci wiejskie spędzały więcej czasu na dworze (pomoc w gospodarstwie, zabawy na polach), podczas gdy dzieci miejskie miały większy dostęp do telewizji, a później komputerów. Współcześnie różnice się zacierają, bo smartfony są powszechne niezależnie od miejsca zamieszkania.
• Programy prozdrowotne: W Polsce od 2014 roku działa program „Athletics for All!” (Polski Związek Lekkiej Atletyki), który promuje sport wśród dzieci. Inne kampanie, jak „Uruchamiamy dzieciaki” we Wrocławiu, próbują zwiększać aktywność fizyczną, ale ich wpływ jest ograniczony w obliczu dominacji ekranów.

• Kulturowe zmiany: W latach 50.–80. polskie dzieci miały więcej swobody („klucz na szyi”), co sprzyjało zabawom na dworze. Współcześnie rodzice są bardziej kontrolujący, obawiając się o bezpieczeństwo („stranger danger”), co ogranicza aktywność na świeżym powietrzu.

W Polsce czas przed ekranem wzrósł z 5% w 1950 roku do 65% w 2025 roku. W latach 50. i 60. dzieci spędzały większość czasu na podwórkach, bawiąc się i spotykając z rówieśnikami. Transformacja ustrojowa i rozwój technologii (telewizja w latach 80., komputery w 90., smartfony w 2010.) odwróciły ten trend. Pandemia COVID-19 w 2020 roku przyspieszyła wzrost czasu ekranowego, kosztem zabaw na świeżym powietrzu i sportu. Czy możemy odwrócić ten trend i zachęcić dzieci do większej aktywności?

Anna Dobosz