Integracja sensoryczna (SI) to proces, który zachodzi w naszym mózgu przez całe życie – od okresu płodowego aż do późnej starości. Polega na organizowaniu bodźców płynących z ciała i otoczenia, abyśmy mogli je

Najnowsze badania wskazują, że człowiek odbiera świat za pomocą dziewięciu zmysłów – pięciu zewnętrznych i czterech wewnętrznych:

• Zmysły zewnętrzne:
  • Dotyk
  • Wzrok
  • Słuch
  • Smak
  • Węch
• Zmysły wewnętrzne:
  • ​​Układ przedsionkowy (zmysł równowagi, związany z uchem wewnętrznym)
  • Propriocepcja (zmysł czucia głębokiego, czyli świadomość pozycji ciała)
  • Interocepcja (wrażliwość jelitowa, czyli odczuwanie sygnałów z wnętrza ciała, np. głodu, sytości)
  • Nocicepcja (wrażliwość na ból, czyli zdolność do odczuwania bólu jako sygnału ostrzegawczego)

W rozwoju dziecka szczególne znaczenie mają zmysły bazowe: dotyk, układ przedsionkowy i propriocepcja. Ich prawidłowa stymulacja we wczesnym dzieciństwie wspiera rozwój w okresie przedszkolnym i szkolnym.

Dr Jean Ayres, twórczyni teorii integracji sensorycznej, wyróżniła cztery poziomy rozwoju SI, które dziecko powinno osiągnąć przed gotowością szkolną:

• Poziom pierwotnych zmysłów – dotyczy nienarodzonego dziecka, noworodka i niemowlęcia.
• Poziom umiejętności sensoryczno-motorycznych – dziecko żłobkowe.
• Poziom umiejętności percepcyjno-motorycznych – dziecko w wieku przedszkolnym.
• Poziom gotowości szkolnej – dziecko przygotowane do nauki w szkole.

Zaburzenia SI można podzielić na trzy główne kategorie: zaburzenia modulacji, różnicowania sensorycznego oraz zaburzenia ruchowe o podłożu sensorycznym. Poniżej przedstawiamy, jak mogą się one przejawiać w różnych zmysłach.

Dotyk

• Nadwrażliwość: Dziecko unika dotyku, bliskości, zabaw grupowych, nie lubi malować palcami, brudzić się piaskiem, a metki czy ubrania mogą je drażnić. Często jest niejadkiem.
• Podwrażliwość: Nie reaguje na dotyk, nie zauważa, że zostało popchnięte czy skaleczone, upuszcza przedmioty.
• Poszukiwanie bodźców: Dziecko drapie się, pociera, uwielbia różne faktury, chodzi boso, tapla się w błocie, często coś żuje lub gryzie.

Układ przedsionkowy (równowaga)

• Nadwrażliwość: Dziecko porusza się niepewnie, przewraca się bez powodu, boi się wspinaczki, schodów, podskoków, cierpi na chorobę lokomocyjną.
• Podwrażliwość: Jest bierne, statyczne, nie zauważa, że zaraz się przewróci, ale ożywia się przy ruchu.
• Poszukiwanie bodźców: Kołysze się, huśta, uwielbia karuzele, fikołki, drabinki i duże piłki.

Propriocepcja (czucie głębokie)

• Nadwrażliwość: Dziecko unika zabaw wymagających siły (np. siłowanie się, noszenie ciężarów), ma trudności z precyzyjnymi ruchami, jak zapinanie guzików czy używanie nożyczek.
• Podwrażliwość: Zbyt mocno naciska, niszczy zabawki, dziurawi kartki, głośno odkłada przedmioty.
• Poszukiwanie bodźców: Uwielbia przytulanie, ściskanie, zawijanie w kołdrę, skakanie, rzucanie i przeciskanie się w ciasnych miejscach.

Wzrok

• Nadwrażliwość: Dziecko jest niespokojne w miejscach z wieloma bodźcami wzrokowymi (np. centrum handlowe, sala zabaw), zasłania oczy, płacze.
• Podwrażliwość: Ignoruje przeszkody, nie reaguje na jasne światło.
• Poszukiwanie bodźców: Wpatruje się w migoczące światła, błyszczące przedmioty, słońce.

Słuch

• Nadwrażliwość: Boi się dźwięków, zasłania uszy, narzeka na hałas, który innym nie przeszkadza.
• Podwrażliwość: Ignoruje dźwięki, zdaje się nie słuchać, uaktywnia się przy głośnym hałasie.
• Poszukiwanie bodźców: Szuka hałasu, tłumu, głośnej muzyki.

Interocepcja (wrażliwość jelitowa)

• Zaburzenia: Dziecko może mieć trudności z rozpoznawaniem sygnałów z ciała, np. nie odczuwać głodu, sytości czy potrzeby skorzystania z toalety, co wpływa na codzienne funkcjonowanie.

Nocicepcja (wrażliwość na ból)

• Zaburzenia: Dziecko może nie reagować na ból (np. nie zauważać skaleczenia) lub być nadwrażliwe, odczuwając dyskomfort nawet przy lekkim dotyku.

• Dotyk: Słaba świadomość ciała – dziecko nie potrafi nazwać dotkniętej części ciała, ma trudności z ubieraniem się, zapinaniem guzików, oceną temperatury czy bólu.
• Układ przedsionkowy: Dezorientacja po obrotach, trudności z określeniem pozycji ciała, nadmierne ruchy na karuzeli.
• Propriocepcja: Problemy z dostosowaniem siły, np. zbyt mocne rzucanie piłką, niszczenie zabawek, trudności z ubieraniem.
• Wzrok: Trudności z interpretacją mimiki, dostrzeganiem różnic między obrazkami, oceną położenia przedmiotów, co wpływa na naukę (np. zadania matematyczne).
• Słuch: Problemy z rozróżnianiem dźwięków, fałszowanie przy śpiewie, trudności z usłyszeniem nauczyciela w hałasie (uwaga: podobne objawy mogą występować przy problemach z przetwarzaniem słuchowym).
• Smak i węch: Trudności z rozróżnianiem smaków i zapachów – potrawy wydają się jednakowe, dziecko nie czuje, czy coś jest słone, ostre czy kwaśne.

​Dzieci z takimi zaburzeniami mogą mieć dyspraksję (trudności w planowaniu i wykonywaniu ruchów) oraz problemy posturalne, np. obniżone lub podwyższone napięcie mięśniowe, trudności z koordynacją ruchową czy równowagą.

Dysfunkcje integracji sensorycznej mogą wpływać na:

• Uczenie się,
• Zachowanie,
• Rozwój społeczno-emocjonalny,
• Rozwój psychofizyczny.

Dziecko z problemami SI może zauważać, że niektóre zadania są dla niego trudniejsze niż dla rówieśników, ale nie rozumie dlaczego. Często jest odbierane jako leniwe, znudzone lub uparte, co może prowadzić do napięć w rodzinie, obniżonego poczucia własnej wartości i uczucia bezsilności – zarówno u dziecka, jak i rodziców.

Drogi Rodzicu, możesz pomóc swojemu dziecku, wykrywając zaburzenia i wprowadzając odpowiednią dietę sensoryczną. Na platformie Dobry Start od Poczęcia oferujemy kompleksowe wsparcie:

• Obserwacja, czyli szczegółowy wywiad z rodzicami on-line Kwestionariusz sensomotoryczny: Rodzice wypełniają go przed wizytą u specjalisty.
• Karta badania SI: Specjalista wypełnia ją po konsultacji, określając zaburzenia na podstawie obserwacji i testów.
• Raport z badania i dieta sensoryczna: Zalecenia do pracy w domu otrzymasz na koncie dziecka do 7 dni po konsultacji.
• Ocena procesów SI: Po 6 tygodniach pracy na sali SI otrzymasz rzetelną ocenę postępów.

Wszystkie dokumenty znajdziesz na koncie dziecka na platformie – możesz je pobrać w dowolnym momencie. Dzięki temu, że rodzice sami obserwują dziecko i wypełniają nasze kwestionariusze w programie, jesteśmy w stanie określić indywidualizowany program dla dziecka, dopasowany do jego potrzeb.

Na diagnozę SI kierujemy dzieci w wieku 3-10 lat na podstawie kwestionariuszy ogólnorozwojowego i sensomotorycznego. Dla dzieci poniżej 3. roku życia oferujemy wsparcie fizjoterapeuty oraz dietę sensoryczną dostosowaną do wieku i potrzeb.

Proces zaczyna się od wywiadu z rodzicami na podstawie dokumentów na platformie, co pozwala ustalić przyczyny problemów. Po pierwszej godzinie obserwacji na sali SI terapeuta przygotowuje raport z badania. Jeśli zauważy zaburzenia, zaproponuje 6-tygodniową terapię, a szczegółową diagnozę otrzymasz w formie opisowej na koncie dziecka.

Obecnie w programie Dobry Start od Poczęcia pracuję ja, Anna Dobosz, razem z moją córką Karoliną Ponichterą. Wspólnie prowadzimy terapię ogólnorozwojową z dziećmi, dobierając odpowiednie metody do indywidualnych potrzeb każdego dziecka. Terapeuta obejmuje dziecko opieką w ramach programu, przygotowując plan dalszych spotkań i zalecenia do pracy w domu. W razie potrzeby oferujemy trening słuchowy jako uzupełnienie terapii SI, szczególnie dla dzieci od 3. roku życia.

Integracja sensoryczna jest kluczowa do 12. roku życia, gdy układ zmysłowy intensywnie się rozwija. Wczesne wsparcie może zapobiec trudnościom w nauce i poprawić relacje w rodzinie. Nie obwiniaj siebie ani dziecka – zacznij działać już dziś!

Zarejestruj się na platformie Dobry Start od Poczęcia i rozpocznij obserwację swojego dziecka.

Czekamy na Ciebie,
Anna Dobosz i Karolina Ponichtera – autorki programu Dobry Start od Poczęcia
Wszystkie prawa zastrzeżone.